จิตระปทาฉันท์ ๘

จิตรปทาฉันท์ ๘/จิตระปทาฉันท์ ๘

แผนผังบังคับจิตระปทาฉันท์ ๘

จิตระปทาฉันท์  (อ่านว่า  จิ-ตฺระ-ปะ-ทา-ฉัน)  เรามาพินิจภาษาคำนี้ดูนะครับว่า   จิตระปทา  มีความหมายว่าอย่างไร

จิตระปทา  ไม่มีความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน  แต่หากพินิจภาษาดูให้ดีแล้วนะครับ  จะพบว่าคำนี้ได้ถูกสร้างขึ้นมาใหม่   โดยมีลีลาบังคับในวรรคหน้าเป็น    “ครุ  ลหุ  ลหุ  ครุ”   ดังนั้น  จึงต้องอ่านคำว่า จิตระปทา  อ่านเป็น  จิ-ตฺระ-ปะ-ทา-ฉัน   เพื่อให้ตรงตามหลักฉันทลักษณ์

จิตระปทา  น่าจะมาจากคำว่า  จิตร  ซึ่งหมายถึง  งดงาม,  สดใส,  ที่งดงาม  และกับคำว่า  บท  ซึ่งมาจากรากศัพท์ภาษาบาลีในคำว่า  ปท  แปลว่า  คราว,  ตอน

จิตระปทาฉันท์ ๘  จึงเป็นชื่อฉันท์อย่างหนึ่ง ควรจะมีความหมายถึง  “ตอนที่งดงาม,  บทแสดงอาการทางจิตใจ”
คณะและพยางค์ 

จิตระปทาฉันท์    ๑  บท ประกอบด้วยคณะและพยางค์  ดังนี้
มี ๒ บาท  วรรคหน้ามีจำนวน  ๔  คำ/พยางค์   และวรรคหลังมีจำนวน  ๔  คำ/พยางค์  เช่นเดียวกัน

๑  บาท  นับจำนวนคำได้  ๘  คำ/พยางค์   ดังนั้น  จึงเขียนเลข  ๘ หลังชื่อ      จิตระปทาฉันท์   นี่เองครับ   แต่นักเรียนต้องสังเกตที่ครุ-ลหุ  ในแต่ละบาทจะปรากฏคำครุลหุ  ดังนี้

วรรคหน้าเป็นครุในคำที่  ๑  และ  คำที่  ๔    เป็นลหุในคำที่  ๒  และ  คำที่  ๓

วรรคหลังเป็นครุในคำที่  ๓  และ  คำที่  ๔    เป็นลหุในคำที่  ๑  และ  คำที่  ๒

จิตระปทาฉันท์   ๑  บทมีจำนวนทั้งสิ้น  ๑๖  คำ/พยางค์

สัมผัส

พบว่า  จิตระปทาฉันท์  มีสัมผัสนอก  (ที่เป็นสัมผัสภายในบท)  จำนวน  ๒  แห่ง ได้แก่

๑.  คำสุดท้ายของวรรคหน้าในบาทที่  ๑   ส่งสัมผัสกับคำที่ ๓  ของ วรรคหลังในบาทเดียวกัน

๒.  คำสุดท้ายของวรรคหลังในบาทที่  ๑  ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคหน้าในบาทที่  ๒

          สัมผัสระหว่างบท  พบว่า  คำสุดท้ายของบท  ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคหลังในบาทที่  ๑  ของบทต่อไป

          คำครุ  ลหุ   จิตระปทาฉันท์   ๑  บท  มีคำครุทั้งหมด  ๘  คำ/พยางค์  และมีคำลหุทั้งหมด  ๘  คำ/พยางค์   ให้นักเรียนสังเกตสัมผัสบังคับ  (สัมผัสนอก)  และบังคับครุ-ลหุ  จิตระปทาฉันท์  ๘  ตามผังภาพ

คำครุ   สัญลักษณ์แทนด้วย    ั

       คำลหุ   สัญลักษณ์แทนด้วย    ุ    ให้นักเรียนดูตัวอย่างตามผังภาพ ครับ

แผนผังบังคับและตัวอย่างคำประพันธ์จิตระปทาฉันท์ 8

ตัวอย่างคำประพันธ์จิตระปทาฉันท์ ๘

2 Responses

  1. วรรคหน้าเป็นครุในคำที่ ๑ และ คำที่ ๔ เป็นลหุในคำที่ ๒ และ คำที่ ๓

    วรรคหลังเป็นครุในคำที่ ๓ และ คำที่ ๔ เป็นลหุในคำที่ ๑ และ คำที่ ๒

    ครุ กับ ลหุ สลับกันรึเปล่าคะ

  2. ขอโทษค่ะหนูเข้าใจผิด T^T

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

ติดตาม

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 98 other followers

%d bloggers like this: