สัทธราฉันท์ ๒๑

สัทธราฉันท์ ๒๑

แผนผังบังคับสัทธราฉันท์ ๒๑

ฉันทลักษณ์สัทธราฉันท์ ๒๑

สัทธราฉันท์  (อ่านว่า  สัด-ทะ-ทะ-รา-ฉัน)  เป็นชื่อฉันท์อย่างหนึ่ง ไม่มีความหมายตามที่ระบุไว้ในพจนานุกรมไทย  แต่เรามาพินิจภาษาคำนี้ดูนะครับว่า   สัทธราฉันท์  มีความหมายว่าอย่างไร

สัทธราฉันท์  ไม่มีความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน  เมื่อพินิจภาษาดูให้ดีแล้ว จะพบว่าคำนี้มาจากคำว่า  สัท  รวมกับคำว่า  ธรา   เป็นคำมาจากภาษาบาลีและสันสกฤต  ซึ่ง  สัท  หมายถึง  เสียง   ธรา  เป็นคำโบราณ  หมายถึง  แผ่นดิน

สัทธรา  จึงน่ามีความหมายว่า  “ฉันท์ที่มีลีลาประดุจเสียงร้องจากแผ่นดิน (ดินพิโรธ)”    ซึ่งฉันท์ประเภทนี้ใช้สำหรับดำเนินเรื่องที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับความแตกแยก  โดยเฉพาะเรื่องสามัคคีเภทคำฉันท์  ซึ่งใช้เป็นบทดำเนินเรื่องตอนที่กษัตริย์ลิจฉวีแตกสามัคคี
คณะและพยางค์ 

สัทธราฉันท์  ๑  บท ประกอบด้วยคณะและพยางค์  ดังนี้
มี ๒ บาท

บาทที่  ๑   มีจำนวน  ๑๔  คำ/พยางค์

บาทที่  ๒   มีจำนวน  ๗  คำ/พยางค์

หรือ

มี  ๔ วรรค

วรรคที่  ๑   มีจำนวน  ๗  คำ/พยางค์

วรรคที่  ๒   มีจำนวน  ๗  คำ/พยางค์

วรรคที่  ๓   มีจำนวน  ๔  คำ/พยางค์

วรรคที่  ๔   มีจำนวน  ๓  คำ/พยางค์

๑  บท  นับจำนวนคำได้  ๒๑  คำ/พยางค์   ดังนั้น  จึงเขียนเลข  ๒๑ หลังชื่อ      สัทธราฉันท์ นี่เองครับ   แต่นักเรียนต้องสังเกตที่ครุ-ลหุ   ในแต่ละบาทจะปรากฏคำครุ-  คำลหุ  ดังนี้

วรรคที่  ๑   เป็นครุในคำที่  ๑,  ๒,  ๓,  ๔,  ๖,  ๗    เป็นลหุในคำที่  ๕

วรรคที่  ๒   เป็นครุในคำที่  ๗,    เป็นลหุในคำที่  ๑,  ๒,  ๓,  ๔,  ๕,  ๖

วรรคที่  ๓   เป็นครุในคำที่  ๑,  ๓,  ๔   เป็นลหุในคำที่  ๒

วรรคที่  ๔   เป็นครุในคำที่  ๒,  ๓   เป็นลหุในคำที่  ๑

สัมผัส

พบว่า  สัทธราฉันท์   มีสัมผัสนอก  (ที่เป็นสัมผัสภายในบท)  จำนวน  ๒  แห่ง ดังนี้

๑.  คำสุดท้ายของวรรคที่  ๑   ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายที่  ๒

๒.  คำสุดท้ายของวรรคที่  ๒  ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่  ๓

          สัมผัสระหว่างบท  พบว่า  คำสุดท้ายของบท  ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่  ๒  ในบทต่อไป

          คำครุ  ลหุ   สัทธราฉันท์   ๑  บท  มีคำครุทั้งหมด  ๑๒  คำ/พยางค์  และมีคำลหุทั้งหมด  ๙  คำ/พยางค์   ให้นักเรียนสังเกตสัมผัสบังคับ  (สัมผัสนอก)  และบังคับครุ-ลหุ  สัทธราฉันท์  ๒๑  ตามผังภาพ

คำครุ   สัญลักษณ์แทนด้วย    ั

       คำลหุ   สัญลักษณ์แทนด้วย    ุ    ให้นักเรียนดูตัวอย่างตามผังภาพ ครับ

แผนผังบังคับและตัวอย่างคำประพันธ์สัทธราฉันท์ ๒๑

ตัวอย่างคำประพันธ์สัทธราฉันท์ ๒๑

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

ติดตาม

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 98 other followers

%d bloggers like this: