ปกิณกสาระ

               บล็อกเรียนภาษาไทยในคอมกับครูปิยะฤกษ์  ขอนำเรื่องราวความรู้เบ็ดเตล็ดต่าง ๆ   มาฝาก  ซึ่งปกิณกสาระ  ก็หมายความว่า  เรื่องราวประเด็นต่าง ๆ   ปกิณกะ  มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลี  (ป.)  (ป. ปกิณฺณก)  และสันสกฤต  (ส.)  ( ส. ปฺรกีรฺณก)  เป็นคำวิเศษ  แปลว่า  เรี่ยราย, เบ็ดเตล็ด, กระจาย, ระคนกัน, คละกัน,  (มักใช้ประกอบหน้าศัพท์) เช่น ปกิณกคดี.  สาระ  มาจาก  ภาษาบาลี  แปลว่า  ส่วนสำคัญ,  ข้อใหญ่ใจความ   แปลความจากหลังมาหน้า  ได้ว่า  ส่วนสำคัญเบ็ดเตล็ด  ซึ่งขอนำมาฝากผู้เข้ามาชมบล็อกนี้โดยเฉพาะครับ

ผะหมี

เป็นการละเล่นทายปริศนาอย่างหนึ่ง คำว่า ผะหมี มาจากภาษาจีน ผะ หรือ พะ แปลว่า ตี ส่วน หมี หรือ มี้ แปลว่า ความมืด ดังนั้นคำว่า ผะหมี จึงแปลว่า การตีความมืดให้หายไป หรือการทำให้ปริศนาหรือความสงสัยหมดสิ้นไปนั่นเอง

ผะหมี เข้าใจว่าเดิมเป็นการละเล่นในหมู่ชาวจีนมาก่อน ซึ่งถือเป็นการเล่นประลองปัญญาและฝึกสมองในหมู่นักปราชญ์และกวีชาวจีน ภายหลังคนไทยได้นับมาประยุกต์ถามปริศนาแบบไทย โดยปริศนาที่ใช้ถามจะเขียนด้วยคำประพันธ์ไทยเช่น โคลง ฉันท์ กาพย์หรือกลอน และคำตอบของปริศนา (หรือเรียกว่าธง) จะมีความสัมพันธ์กันในรูปแบบต่าง ๆ

การเล่นปริศนาผะหมี รุ่งเรืองมากในสมัยรัชกาลที่ ๖ มีการเล่นอย่างแพร่หลายในกรุงเทพมหานคร ภายหลังการเล่นผะหมี แพร่ไปยังจังหวัดต่าง  ๆ เช่น ชลบุรี ราชบุรี สมุทรปราการ โดยในจังหวัดชลบุรีจะเรียก ผะหมี ว่า โจ๊ก

การทายปริศนา

ปริศนาผะหมีมีหลายลักษณะดังนี้

๑)   ปริศนาผะหมีภาพ เป็นการใช้ภาพตั้งเป็นปริศนา เช่น ในภาพมีรูปปลาอยู่สองตัว คำตอบคือปลาทู   (สองภาษาอังกฤษว่าทู)  เป็นต้น

๒)    ปริศนาผะหมีคำตัดต่อ คำตอบของปริศนาจะมีการเพิ่มหรือตัดคำ หรือสลับตัวอักษร เช่น ขนม (ตัดตัวหน้า)=นม (ตัดตัวหลัง)=ขน เป็นต้น

ปริศนาผะหมีคำเดี่ยว เป็นปริศนาผะหมีที่ธงหรือคำตอบของปริศนาเป็นคำ ๆ เดียว เช่น ก๊ก กุ๊ก เก๊ก กั๊ก เป็นต้น

๓)   ปริศนาผะหมีคำผัน คำตอบของปริศนาจะผันตามเสียงวรรณยุกต์ เช่น ปา ป่า ป้า ป๊า ป๋า เป็นต้น

๔)    ปริศนาผะหมีพ้องหน้า คำตอบของปริศนาจะพ้องคำหน้ากัน เช่น แม่น้ำ แม่ทัพ แม่มด แม่บ้าน เป็นต้น

๕)    ปริศนาผะหมีพ้องกลาง คำตอบของปริศนานั้นคำกลางจะพ้องกัน เช่น นกสองหัว หมาสองราง ข้าสองเจ้า บ่าวสองนาย เป็นต้น

๖)    ปริศนาผะหมีพ้องหลัง คำตอบของปริศนาจะพ้องคำหลังกัน เช่น แม่น้ำ ลูกน้ำ ม้าน้ำ ตาน้ำ เป็นต้น

๗)     ปริศนาผะหมีลูกโซ่ คำตอบจะมีความเกี่ยวเนื่องกับคำตอบก่อนหน้า เช่น ก.ไก่ ไก่ฟ้า ฟ้าแลบ แลบลิ้น ลิ้นชัก เป็นต้น

๘)   ปริศนาผะหมีคำผวน คำตอบของปริศนาจะเป็นคำผวน เช่น กากินขี้หมู (ผวนเป็น)  กูกินขี้หมา เป็นต้น

๙)   ปริศนาผะหมีสุภาษิต คำพังเพย คำตอบเมื่อนำมารวมกันแล้วจะเป็นสำนวนโวหารต่าง  ๆ เช่น จับ ปลา สอง มือ ; เกิด แก่ เจ็บ ตาย เป็นต้น

“โจ๊ก”

        ปริศนาคำทาย “โจ๊ก” (บางที่เรียก “ผะหมี”) เป็นการละเล่นพื้นบ้านที่มีอายุยาวนานกว่า  ๕๐  ปีของ  จ.ชลบุรี
นิยามของโจ๊กสั้น  ๆ  ก็คือ ปริศนาคำทายที่อยู่ในรูปของร้อยกรอง ไม่ว่าจะเป็น โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน  จำนวน  ๑  บท  มี  ๔  บรรทัด
ซึ่งในแต่ละบรรทัดนั้น ก็จะมีคำตอบของตัวมันเอง  ซึ่งรวมแล้วโจ๊ก  ๑  บท ก็จะมีทั้งหมด๔  คำตอบ โดยทั้ง  ๔  คำตอบนี้ ก็จะมีความสัมพันธ์กันในเชิงภาษาไทยอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น พ้องคำหน้า,  พ้องคำหลัง เป็นต้น

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: