ความหมายและชนิดของฉันท์

ความหมายและชนิดของฉันท์

 

          ช่วงนี้นักเรียนกำลังเรียนเรื่อง “สามัคคีเภทคำฉันท์”  อันเป็นการสรุปบทเรียนอีกทางหนึ่งเพื่อให้นักเรียนได้เข้าใจเกี่ยวกับเรื่องฉันท์  บล็อกการศึกษาเรียนภาษาไทยน่ารู้กับครูปิยะฤกษ์จึงนำความรู้ที่ครูเรียบเรียงขึ้นมานี้นำเสนอให้นักเรียนได้อ่านทำความเข้าใจอีกครั้งหนึ่ง ครับ

 

ความหมายของฉันท์

          ฉันท์ คือ ลักษณะคำประพันธ์ (บทร้อยกรอง) ประเภทหนึ่ง  โดยนักประพันธ์ได้บรรจงร้อยกรองขึ้นเพื่อให้เกิดความไพเราะ  เกิดจินตภาพ  ซาบซึ้งในคำประพันธ์   โดยกำหนดฉันทลักษณ์ด้วยเสียงครุ-ลหุ และสัมผัสไว้เป็นแบบแผนโดยเฉพาะ ๆ  ต่างกันไปตามชื่อของฉันท์
ฉันท์มีชื่อต่าง ๆ  จำนวนมาก  ตามที่ปรากฏในคัมภีร์วุตโตทัยมีจำนวน ๑๐๘ ฉันท์ แต่ไทยเราดัดแปลงเอามาใช้  และก็ไม่ได้นำมาใช้ทั้งหมด จะเลือกเอาฉันท์ที่เห็นว่าไพเราะ  มีทำนองอ่านสละสลวย  ในคำฉันท์เก่า ๆ  ที่นิยมแต่งกัน ได้แก่

                    – อินทรวิเชียรฉันท์

                    – สัททุลวิกกีฬิตฉันท์

                    – สัทธราฉันท์

                    – วสันตดิลกฉันท์

                    – มาลินีฉันท์

                    – โตฎกฉันท์

          การแต่งฉันท์  ต้องบรรจุพยางค์หรือคำให้ครบ  ตามจำนวนพยางค์หรือคำที่ระบุไว้ จะบรรจุคำให้เกินกว่ากำหนด  เหมือนการแต่ง โคลง กลอน และกาพย์ไม่ได้   ปัจจุบันคำใดที่กำหนดไว้ว่าเป็นครุและลหุจะต้องเป็นครุและลหุจริง ๆ จะใช้ครุและลหุผิดที่ไม่ได้ คำ  เดิมนั้น  คำว่า  บ ก็  คำที่ประสมด้วย สระอำ ในแม่ ก กา ก็ดี  ใช้เป็นลหุได้ แต่ปัจจุบันคำที่ประสมด้วยสระอำไม่นิยมใช้กันแล้ว เพราะถือว่าเป็นคำที่มีเสียงตัวสะกด /ม/  อยู่ด้วย

ชื่อฉันท์ต่าง ๆ  ในวรรณกรรมของไทยที่นักเรียนควรรู้จักชื่อไว้และศึกษาเพื่อให้เกิดความเข้าใจ  มีดังนี้

 

ชนิดของฉันท์

ฉันท์ ๘

๑.  จิตรปทาฉันท์ ๘

๒.  ปมาณิกฉันท์ ๘

๓.  มาณวกฉันท์ ๘

๔.  วิชชุมาลาฉันท์ ๘

 

ฉันท์ ๑๑

๕.  สาลินีฉันท์ ๑๑

๖.  อาขยานิกาฉันท์ ๑๑

๗.  อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑

๘.  อุปัฏฐิตาฉันท์ ๑๑

๙.  อุปชาติฉันท์ ๑๑

๑๐.  อุเปนทรวิเชียรฉันท์ ๑๑

 

ฉันท์ ๑๒

๑๑. กมลฉันท์ ๑๒

๑๒. โตฎกฉันท์ ๑๒

๑๓. ภุชงคประยาตฉันท์ ๑๒

๑๔. วังสัฏฐฉันท์ ๑๒

๑๕. อินทวงสฉันท์ ๑๒

 

ฉันท์ ๑๔

๑๖. วสันตดิลกฉันท์ ๑๔

 

ฉันท์ ๑๕

๑๗. ประภัททกฉันท์ ๑๕

๑๘. มาลินีฉันท์ ๑๕

 

ฉันท์ ๑๖

๑๙. วาณินีฉันท์ ๑๖

 

ฉันท์ ๑๘

๒๐. กุสุมิตลดาเวลลิตาฉันท์ ๑๘

 

ฉันท์ ๑๙

๒๑. เมฆวิปผุชชิตาฉันท์ ๑๙

๒๒. สัททุลวิกกีฬิตฉันท์ ๑๙

 

ฉันท์ ๒๐

๒๓. อีทิสฉันท์ ๒๐

 

ฉันท์ ๒๑

๒๔. สัทธราฉันท์ ๒๑

 

ฯลฯ

 

โดย  ครูปิยะฤกษ์  บุญโกศล

โรงเรียนเขื่องในพิทยาคาร

25 Responses

  1. อยากรู้เรือง อินทวงส์ฉันท์ ค่ะคุณครู

  2. ได้รับความรู้มากเลยครับ

  3. คุณครูครับ เรื่องคำเป็นคำตาย เป็นยังไงครับ อธิบายให้ผมเข้าใจด้วยครับ

  4. ได้อ่านเรื่องนี้แล้ว เกิดความเข้าใจมากขึ้นเลยครับ ขอบคุณครูมากๆครับ

  5. ขอบคุณครับ ทำให้ผมเข้าใจความหมายของฉันท์ แล้วครุลหุ เป็นยังไงค้าบ

  6. แล้วสัทธราฉันท์เป็นแบบไหนคะ

  7. เรื่องนี้ช่วยทำให้หนูเข้าใจเรื่องฉันท์ได้ดียิ่งขึ้นนอกเหนือจากการเรียนในห้องค่ะ

  8. การใช้คำประสมในเเม่ ก กา ทำไมต้องใช้เป็นลหุด้วยค่ะ

    • เพราะถ้าคำนั้นประสมด้วยสระเสียงสั้น เช่นเสียงสระ อิ เอะ แอะ อึ เออะ อะ อุ โอะ เอาะ ถ้ามีเสียงสระเหล่านี้ (โดยที่ไม่มีเสียงตัวสะกด) ถือว่าเป็นลหุครับ

  9. ได้รู้ชื่อฉันท์ต่าง ๆ มากยิ่งขึ้นค่ะ

  10. ได้เรียนรู้เรื่องคำฉันท์ และความหมายของฉันท์ คือ ลักษณะคำประพันธ์ (บทร้อยกรอง) ประเภทหนึ่ง โดยนักประพันธ์ได้บรรจงร้อยกรองขึ้นเพื่อให้เกิดความไพเราะ เกิดจินตภาพ ซาบซึ้งในคำประพันธ์ โดยกำหนดฉันทลักษณ์ด้วยเสียงครุ-ลหุ และสัมผัสไว้เป็นแบบแผนโดยเฉพาะ ๆ ต่างกันไป
    และรู้ชนิิดของฉันท์ที่แตกต่างกันไปค่ะ

  11. ได้รับความรู้เพิ่มขึ้นมากเลยค่ะ อยากถามครูว่าสามารถนำคำยืมที่นอกเหนือจากบาลีสันสกฤตมาแต่งโดยใช้ตรงที่บังคับสัมผัสได้ไหมค่ะ

    • สามารถนำคำยืมมาจากภาษาอื่น ๆ หรือคำที่เป็นคำไทยแท้มาใช้ด้วยก็ได้ครับ ต้องให้ตรงตามบังคับครุ-ลหุที่กำหนด ลหุ เช่น โต๊ะ มะงุมมะงาหรา เราเน้นที่เสียงพยางค์ ครับ แต่ที่ ๆ มีอยู่มีคำจำนวนน้อยมาก ที่ว่าคำส่วนมากนั้นมาจากบาลีสันสกฤตเพราะมีพยางค์จากคำที่ให้ ลหุ มาก ครับ และฉันท์นี้เองก็รับอิทธิพลมาจากส่วนหนึ่งของภาษาเหล่านี้ครับ

  12. คุณครูคะ อยากทราบว่า ฉันท์ชนิดใดที่ได้รับความนิยม ในการนำมาเเต่ง มากที่สุดคะ

    • ฉันท์ที่นิยมเป็นส่วนมาก เช่น อินทรวิเชียรฉันท์ วสันตดิลกฉันท์ เป็นต้นครับ

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: