กมลฉันท์ ๑๒

กมลฉันท์ ๑๒

แผนผังบังคับกมลฉันท์ ๑๒

          กมลฉันท์  (อ่านว่า  กะ-มะ-ละ-ฉัน  หรือ  กะ-มน-ละ-ฉัน)  กมล ตามความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน  หมายถึง  บัว,  เหมือนอย่างบัว,  ใจ    ดังนั้น  กมลฉันท์  หากตีความตามอารมณ์หรือท่วงทำนองในการอ่าน  จึงมีความหมายว่า  “ฉันท์ที่มีท่วงทำนองลีลากล่อมใจให้เพลิดเพลิน  หรือฉันท์ที่มีลีลาดุจการแสดงอาการเหมือนดอกบัวที่กำลังคลี่ดอกให้เบ่งบานหรือหุบลง”  ก็ย่อมไม่ผิด ครับ

คณะและพยางค์ 

กมลฉันท์  ๑  บท ประกอบด้วยคณะและพยางค์  ดังนี้
มี ๒ บาท  วรรคหน้ามีจำนวน  ๖  คำ/พยางค์   และวรรคหลังมีจำนวน  ๖  คำ/พยางค์  เช่นเดียวกัน

๑  บาท  นับจำนวนคำได้  ๑๒  คำ/พยางค์   ดังนั้น  จึงเขียนเลข  ๑๒ หลังชื่อ   กมลฉันท์  นี่เองครับ  (แต่ต้องสังเกตที่ครุ-ลหุให้แน่ชัดว่าคำประพันธ์นั้นควรจะเป็นฉันท์ชนิดใด)

ทั้งบทมีจำนวนคำทั้งสิ้น  ๒๔  คำ

สัมผัส

พบว่า  กมลฉันท์  มีสัมผัสนอก  (ที่เป็นสัมผัสภายในบท)  จำนวน  ๒  แห่ง ได้แก่

๑.  คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑  (วรรคหน้า  บาทที่  ๑)  ส่งสัมผัสกับคำที่ ๓  ของวรรคที่  ๒  (วรรคหลัง  บาทที่  ๑)

๒.  คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒  (วรรคหลัง  บาทที่  ๑) ส่งสัมผัสกับคำสุดท้าย ของวรรคที่  ๓  (วรรคหน้า  บาทที่  ๒)

          สัมผัสระหว่างบท  พบว่า  คำสุดท้ายของบท  ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ ๒  (วรรคหลัง  บาทที่  ๑)  ในบทต่อไป

          คำครุ  ลหุ   กมลฉันท์  ๑  บท  มีคำครุทั้งหมด  ๑๒  และมีคำลหุทั้งหมด  ๑๒  คำ   ให้นักเรียนสังเกตสัมผัสบังคับ  (สัมผัสนอก)  และบังคับครุ-ลหุ  กมลฉันท์  ๑๒  ตามผังภาพ

คำครุ   สัญลักษณ์แทนด้วย    ั

       คำลหุ   สัญลักษณ์แทนด้วย    ุ    ให้นักเรียนดูตัวอย่างตามผังภาพ ครับ

แผนผังบังคับและตัวอย่างคำประพันธ์กมลฉันท์ 12

ตัวอย่างคำประพันธ์กมลฉันท์ ๑๒