ภุชงคประยาตฉันท์ ๑๒

ภุชงคประยาตฉันท์ ๑๒

แผนผังบังคับภุชงคประยาตฉันท์ ๑๒

ฉันทลักษณ์ภุชงคประยาตฉันท์ ๑๒

 

ภุชงคประยาตฉันท์  (อ่านว่า  พุ-ชง-คะ-ปฺระ-ยา-ตะ-ฉัน หรือ  พุ-ชง-คะ-ปฺระ-ยาด-ฉัน)  แปลความตามความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน  ภุชงค์ หมายถึง  งู  หรือ  นาค   โดยรวมให้ความหมายว่า  ชื่อฉันท์แบบหนึ่งมี ๑๒ คํา แบ่งเป็น ๒ วรรค มีลหุ  ต้นวรรคและกลางวรรค   หากฟังลีลาจากการอ่านภุชงคประยาตฉันท์  แล้วจะพบว่าฉันท์ชนิดนี้มีลีลาเหมือนอาการของงูกำลังเลื้อย
คณะและพยางค์ 

ภุชงคประยาตฉันท์  ๑  บท ประกอบด้วยคณะและพยางค์  ดังนี้
มี ๒ บาท  วรรคหน้ามีจำนวน  ๖  คำ/พยางค์   และวรรคหลังมีจำนวน  ๖  คำ/พยางค์

๑  บาท  นับจำนวนคำได้  ๑๒  คำ/พยางค์   ดังนั้น  จึงเขียนเลข  ๑๒ หลังชื่อ   ภุชงคประยาตฉันท์  นี่เองครับ

ทั้งบทมีจำนวนคำทั้งสิ้น  ๒๔  คำ

สัมผัส

พบว่า  ภุชงคประยาตฉันท์  มีสัมผัสนอก  (ที่เป็นสัมผัสภายในบท)  จำนวน  ๒  แห่ง ได้แก่

๑.  คำสุดท้ายของวรรคหน้า  บาทที่  ๑   ส่งสัมผัสกับคำที่ ๓  ของ วรรคหลังในบาทเดียวกัน

๒.  คำสุดท้ายของวรรคหลัง  บาทที่  ๑   ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายของ วรรคหน้าในบาทที่  ๒

          สัมผัสระหว่างบท  พบว่า  คำสุดท้ายของบท  ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ วรรคหลังของบาทที่  ๑  ในบทต่อไป

          คำครุ  ลหุ   ภุชงคประยาตฉันท์  ๑  บท  มีคำครุทั้งหมด  ๑๖  และมีคำลหุทั้งหมด  ๘  คำ   รวมทั้งบทมีจำนวนคำบังคับ  ๒๔  คำ  ให้นักเรียนสังเกตสัมผัสบังคับ  (สัมผัสนอก)  และบังคับครุ-ลหุ  ภุชงคประยาตฉันท์  ๑๒  ตามผังภาพ

คำครุ   สัญลักษณ์แทนด้วย    ั

       คำลหุ   สัญลักษณ์แทนด้วย    ุ    ให้นักเรียนดูตัวอย่างตามผังภาพ ครับ

แผนผังบังคับและตัวอย่างคำประพันธ์ภุชงคประยาตฉันท์ 12

ตัวอย่างคำประพันธ์ภุชงคประยาตฉันท์ ๑๒